De passie van… Marijke Huisman

Vrouwengeschiedenis, slave narratives en schijnflex

Galata-torenDe historische passie van docente cultuurgeschiedenis Marijke Huisman ligt al in haar middelbareschooltijd bij de vrouwengeschiedenis. Later komen daar de interesse voor egodocumenten en, vooral, de liefde voor doceren bij. Aanzet spreekt haar over het ontwikkelen van historische interesses, de voor- en nadelen van op flexibele basis doceren aan verschillende universiteiten en over de historicus als gemankeerde acteur. Lees verder “De passie van… Marijke Huisman”

De gekuste kater

De kat als symbool voor ketterij

beeldspraak

Historici doen hun onderzoek in stoffige archieven, waar ze eindeloos boeken, artikelen en andere geschreven bronnen lezen. Het kan echter anders. Ook schilderijen, sculpturen, films en allerlei andersoortige niet-tekstuele bronnen kunnen heel nuttig zijn voor historisch onderzoek. In Beeldspraak schrijft een docent van de Universiteit Utrecht over zijn of haar ervaring met onderzoek aan de hand van beeldbronnen. Ditmaal wordt dit gedaan door Bram van Hoven van Genderen, docent-onderzoeker bij de afdeling Middeleeuwen. Hij koos voor een typische afbeelding uit een zogenaamde Bible moralisée en vertelt over de symboliek die schuilt achter het kussen van de kont van een kater. Lees verder “De gekuste kater”

Slaapwandelend op weg naar de ondergang van Europa

recensie TimThe Sleepwalkers: How Europe went to War in 1914
Christopher Clark
Penguin books, €23,99, 736 p.
ISBN 9780061146657

Het is 100 jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog plaatsvond. Dit jubileum veroorzaakt een ware hausse aan nieuwe uitgaves over de Eerste Wereldoorlog. The Sleepwalkers van Christopher Clark, hoogleraar geschiedenis in Cambridge, slaagt erin om tussen deze honderden boeken op te vallen. Het is één van die boeken waarvan je weet dat het de komende jaren het historisch debat zal bepalen. Lees verder “Slaapwandelend op weg naar de ondergang van Europa”

Het ware gezicht van een femme fatale

recensie wisanneChanel & Co. Een biografie
Marie-Dominique Lelièvre
Uitgeverij Thomas Rap, € 29,99, 384 p.
ISBN: 978 94 004 0169 3

Gabrielle Chanel, beter bekend als Coco Chanel, wordt vandaag de dag beschouwd als een pionier in de modewereld. Ze is wereldberoemd geworden met haar modecollectie en haar parfumlijn. Inmiddels zijn er talrijke wetenschappelijke werken verschenen over haar persoon en haar carrière, waarbij ook haar bijdrage aan het feminisme uitgebreid besproken is. Desondanks blijft Coco Chanel een mysterieuze persoonlijkheid. Ze wordt beschouwd als een femme fatale, die niet graag haar ware gezicht aan de buitenwereld toonde. Marie-Dominique Lelièvre heeft getracht om de ware persoonlijkheid van Chanel weer te geven in haar boek Chanel & Co. Een biografie. Ze heeft bewust een andere onderzoeksstrategie gehanteerd dan haar voorgangers, die de nadruk legden op het levenswerk van Chanel. Lelièvre heeft onderzoek gedaan naar verschillende personen die van belang zijn geweest voor de ontwikkeling van Coco Chanel. Hierbij valt te denken aan de zusters die haar opvoedden in het klooster, werkneemsters en andere vrouwen die haar inspireerden. In ieder hoofdstuk worden het leven van Chanel en haar persoonlijkheid beschreven door de ogen van een van de bovengenoemde personen. Op deze manier krijgt de lezer een veelzijdig beeld van de persoonlijkheid van Coco Chanel en de ontwikkelingen die zij in haar leven doorgemaakt heeft. Lees verder “Het ware gezicht van een femme fatale”

Het archief: een uitdagende werkplek

Kaj van Vliet (links) overhandigt de Inventaris van het Archief van de Nederlandse Augustijnen aan Paul Clement, prior-provinciaal van de Nederlandse Augustijnen (rechts), OSA Bron: http://www.augustijnen.nl

Het archiefwezen heeft een wat stoffig imago en is misschien niet de werkplek die de meeste geschiedenisstudenten voor ogen hebben. Kaj van Vliet, Rijksarchivaris van het Utrechts Archief, denkt daar anders over: ‘Het archief heeft weinig met stof te maken, het heeft vooral te maken met informatie – ontzettend veel informatie’. Aanzet sprak met hem over de nieuwste ontwikkelingen in het archiefwezen, en welke rol de geschiedenisstudent hierin kan spelen. Lees verder “Het archief: een uitdagende werkplek”

Een fraaie cultuurgeschiedenis van het roken

Recensie RemyDe beste sigaret voor uw gezondheid. Hoe roken Nederland en de rest van de wereld veroverde.
Friso Schotanus
Uitgeverij Atlas Contact, €21,99, 232 p.
ISBN 9789045027364

De regel ‘Ken je het verlangen naar een sigaret, naar die gelukkige tijd dat je nog rookte?’ van dichter Rutger Kopland is niet alleen een veel geciteerde hartenkreet van ex-rokers, maar ook het motto van het boek De beste sigaret voor uw gezondheid dat in augustus van dit jaar verscheen. Auteur Friso Schotanus beschrijft in dit werk de opkomst, de zegetocht en de ondergang van de sigaret in de westerse wereld. Talloze boeken werden volgeschreven over de gevaren en kankers als gevolg van roken, maar het werk van Schotanus behoort tot de minderheid die de geschiedenis van het  de sigaret als cultureel genotsmiddel in beeld brengt.  Rokenis meer dan een ongezonde gewoonte. Naast lekker en plezierig is roken ook een uiting van stijl, rebellie en een symbool voor de naoorlogse Europese vrijheid. Lees verder “Een fraaie cultuurgeschiedenis van het roken”

Een wetenschapper in de museumwereld

Renger de BruinTijdens de studie geschiedenis wordt het belang van de nuance veelvuldig benadrukt. Omdat veel studenten hier nog weleens over mopperen, vroegen wij ons af hoe belangrijk “de nuance” ná de studie is. We stelden de vraag aan de conservator stadsgeschiedenis van het Centraal Museum, Renger de Bruin. In zijn functie is de afweging tussen de wetenschappelijke nuance en een duidelijk verhaal voor het publiek van groot belang. Maar er komt nog veel meer bij kijken. Lees verder “Een wetenschapper in de museumwereld”

Het wetenschappelijke antwoord op de Velser Affaire

recensie wissanne kleurDe Velser Affaire. Een omstreden oorlogsgeschiedenis
Bas von Benda-Beckmann
Uitgeverij Boom, €24,90, 461 p.
ISBN 978 94 610 5284 1

Begin jaren tachtig van de vorige eeuw trok de historicus Blom fel van leer tegen een aantal Nederlandse  historici die onderzoek  hadden gedaan naar de Tweede Wereldoorlog. Hij verweet hen dat ze de objectiviteit uit het oog verloren waren. Zij waren verstrikt geraakt in het goed-foutdenken, waardoor de geschiedenis geen recht gedaan werd, aldus Blom. Historici, waaronder Loe de Jong, namen een duidelijk standpunt in en beschreven het verleden vanuit Nederlands oogpunt. Hierbij lieten ze de nuance los, waardoor de geschiedwerken beschouwd konden worden als een ‘monument met een moreel oordeel’.[1] Blom betoogde dat de geschiedschrijving eenzijdig werd en ten prooi viel aan morele oordelen. Hij riep historici op om de objectiviteit te bewaren en een genuanceerd geschiedwerk te schrijven. Hiertoe moest onderzoek verricht worden vanuit nieuwe perspectieven, nieuwe onderwerpen moesten bestudeerd worden en de beleving van de mensen zelf moest onderzocht worden. Tevens pleitte Blom ervoor om de achtergronden te bestuderen en de Nederlandse situatie te vergelijken met de situatie elders. Lees verder “Het wetenschappelijke antwoord op de Velser Affaire”

Bossenbroek, gids in de Boerenoorlog

recensie gidiDe Boerenoorlog
Martin Bossenbroek
Uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep, €24,95, 613p.
ISBN 978 90 253 6993 4

De laatste twintig jaar wordt Zuid-Afrika bestuurd door een zwarte president. De regerende partij, ANC, is nu ook bezig de geschiedenis deels terug te claimen voor haar achterban. Straatnaamborden die verwijzen naar oude Boerenstrijders worden vervangen. Voortaan zullen de straten de naam dragen van een legendarisch stamhoofd of een vroege ANC-leider. Zelfs voor de bestuurlijke hoofdstad Pretoria, vernoemd naar Voortrekker Andries Pretorius, dreigt een naamsverandering. Langzaam probeert het ANC  de sporen van de Boerenoorlog (1899-1902) te laten verdwijnen, tot ongenoegen van veel Afrikaners. Lees verder “Bossenbroek, gids in de Boerenoorlog”

De passie van… Oscar Gelderblom

Historisch verantwoord gamen

Prof. dr. Oscar Gelderblom
Prof. dr. Oscar Gelderblom

Als er iemand is die je ervan kan overtuigen dat economische geschiedenis niet saai is, dan is het Oscar Gelderblom wel. De historicus ontwierp zelf een game: Het Spel van de Gouden Eeuw. Als Amsterdamse koopman begeef je je in 1594 en kun je met eigen geld en een mix van risico en rendement heel rijk worden of juist failliet gaan. Maar economische geschiedenis gaat volgens hem over meer dan alleen cijfers. Aanzet praat met Oscar Gelderblom over zijn projecten in zijn vrije tijd, Schotland en zijn verrassende muzieksmaak.    Lees verder “De passie van… Oscar Gelderblom”

Lijvige ‘Dom-monografie’ vult gapend gat Utrechtse geschiedschrijving

recensie remyDe Utrechtse Domtoren. Trots van de stad
René de Kam, Frans Kipp en Daan Claessen
Uitgeverij Matrijs € 39,95, 544 p.
ISBN 978 90 534 5467 1

‘Over de Domtoren is toch zeker alles al geschreven?’; de auteurs van De Utrechtse Domtoren steken in hun inleiding direct de hand in eigen boezem. En inderdaad: een beetje Utrechtse student heeft minstens één keer in zijn leven de vierhonderdvijfenzestig treden van de bisschoppelijke Sint-Maartenstoren bedwongen. Toch ontbrak een volledig boekwerk over de hoogste kerktoren van Nederland; een hiaat waar de makers van De Utrechtse Domtoren dankbaar gebruik van hebben gemaakt. Op een aantal kleinere werken na – waarvan de meest recente in de jaren tachtig van de vorige eeuw verscheen – was er nog geen allesomvattend standaardwerk over de Domtoren voorhanden. René de Kam en Frans Kipp, beiden werkzaam bij de erfgoeddienst van de gemeente Utrecht, zouden uiteindelijk ruim negen jaar bezig zijn met het project. Naast een bouwhistorische en archeologische studie, werden ook talloze archiefstukken, rapporten en tekeningen bestudeerd. Lees verder “Lijvige ‘Dom-monografie’ vult gapend gat Utrechtse geschiedschrijving”

Science inside out

Objectiviteit en marginalisering in wetenschapsgeschiedenis

Originele tekening van de Brabantse arts Andreas Vesalius

Historici doen hun onderzoek in stoffige archieven, waar ze eindeloos boeken, artikelen en andere geschreven bronnen lezen. Het kan echter anders. Ook schilderijen, sculpturen, films en allerlei andersoortige niet-tekstuele bronnen kunnen heel nuttig zijn voor historisch onderzoek. In Beeldspraak schrijft een docent van de Universiteit Utrecht over zijn of haar ervaring met onderzoek aan de hand van beeldbronnen. Ditmaal wordt dit gedaan door Iris Clever, docent bij de afdeling cultuurgeschiedenis van de Universiteit Utrecht. Clever begint volgend collegejaar haar PhD in de Verenigde Staten. In haar onderzoek houdt zij zich bezig met de relatie tussen objectiviteit en sociale verhoudingen om een licht te werpen op de maatschappelijke functie van wetenschap. Zij koos voor een afbeelding van Andreas Vesalius en vertelt over de ‘neutraliteit’ van wetenschap. Lees verder “Science inside out”

Nationalisme als westers exportproduct? Dertig jaar na Imagined Communities

imagined communitiesImagined Communities
Benedict Anderson
Verso, € 15,99, 240 p.
ISBN 978 18 446 7086 4

Waarom zijn mensen bereid te sterven voor een abstract begrip als ‘het vaderland’? Voor antropoloog, politicoloog en Zuidoost Azië-specialist Benedict Anderson was deze vraag het startpunt voor zijn onderzoek naar het ontstaan van de natie. Imagined Communities (Verbeelde Gemeenschappen) verscheen in 1983 en ontpopte zich – voornamelijk door het ontbreken van andere theorieën over nationalisme – tot een klassieker. Maar hoe relevant is dit werk nog na drie decennia aan wetenschappelijk onderzoek en het aanbreken van de ‘eeuw van globalisering’?   Lees verder “Nationalisme als westers exportproduct? Dertig jaar na Imagined Communities”

Een iconische foto van de Armeense genocide

Turkse natievorming en genocide

Armeense deportatie


Historici doen hun onderzoek in stoffige archieven, waar ze eindeloos boeken, artikelen en andere geschreven bronnen lezen. Het kan echter anders. Ook schilderijen, sculpturen, films en allerlei andersoortige niet-tekstuele bronnen kunnen heel nuttig zijn voor historisch onderzoek. In Beeldspraak schrijft een docent van de Universiteit Utrecht over zijn ervaring met onderzoek aan de hand van beeldbronnen. Ditmaal wordt dit gedaan door dr. Uğur Ümit Üngör, docent bij de afdeling Politieke Geschiedenis van de Universiteit Utrecht. De voornaamste historische interesses van Üngör zijn staatsvorming en natievorming, met een specifieke focus op massaal geweld. Hij vertelt over een foto die gemaakt is tijdens de Armeense Genocide en hoe deze een rol heeft gespeeld bij de ontwikkeling van zijn historische interesse. Lees verder “Een iconische foto van de Armeense genocide”

‘Gott erhalte Franz den Kaiser, unser guten Kaiser Franz!’

Joseph Haydn en de ‘lange achttiende eeuw’

Historici doen hun onderzoek in stoffige archieven, waar ze eindeloos boeken, artikelen en andere geschreven bronnen lezen. Het kan echter anders. Ook schilderijen, sculpturen, films en allerlei andersoortige niet-tekstuele bronnen kunnen heel nuttig zijn voor historisch onderzoek. In Beeldspraak schrijft een docent van de Universiteit Utrecht over zijn ervaring met onderzoek aan de hand van beeldbronnen. Ditmaal wordt dit gedaan door dr. mr. Frans Willem Lantink, docent bij de afdeling Politieke Geschiedenis van de Universiteit Utrecht. De voornaamste historische interesses van Lantink zijn de moderne Duitse geschiedenis, historiografie en politieke ideologieën.. Hij vertelt over een muziekstuk van Haydn en hoe deze een rol kan spelen in de periodisering van de lange negentiende eeuw, alsmede zijn eigen ontwikkeling als historicus. Lees verder “‘Gott erhalte Franz den Kaiser, unser guten Kaiser Franz!’”

Van vakidioot tot onderwijsfanaat

evers“Wat wil je eigenlijk worden na je studie geschiedenis? Leraar op een middelbare school?” Menig student geschiedenis zal deze vragen herkennen. Voor een deel van ons is het antwoord op die laatste vraag ‘ja’. Daarom sprak Aanzet ditmaal met Jelmer Evers, docent geschiedenis met een eigenzinnige visie op onderwijs. Lees verder “Van vakidioot tot onderwijsfanaat”

De passie van… Leen Dorsman

A6461Als je grootste passie de universiteit is, wat word je dan? Gids in het universiteitsmuseum? Hoogleraar universiteitsgeschiedenis? Onderwijsdirecteur? Leen Dorsman werd het allemaal. ‘Als je kijkt naar mijn agenda word je helemaal gestoord.’ Aanzet praat met hem over zijn volle agenda, zijn historische evenbeeld en de mens achter de wetenschapper.

Op een maandagmorgen in oktober ontvangt Leen Dorsman ons, zich haast verontschuldigend, op zijn werkkamer op de Drift. Liever was de bijzonder hoogleraar universiteitsgeschiedenis met ons door het Academiegebouw gelopen, bekent hij. Want waarom slechts praten over universiteitsgeschiedenis als er ook door de geschiedenis van het instituut, dat tevens zijn passie is, gewandeld kan worden? Voor nu moeten we het doen met de verhalen. Terwijl hij snel nog even een mailtje afmaakt, volgt een aanstekelijk relaas over Hongaarse wandelstudenten, die van Hongarije naar Utrecht liepen om te studeren, en over de brand in het Academiegebouw, door studenten gesticht om hun adresgegevens te beschermen tegen de nazi’s. Lees verder “De passie van… Leen Dorsman”

Ongenuanceerde geschiedenis ten behoeve van ‘vooruitgang’

recensie paulaDe geschiedenis van de vooruitgang
Rutger Bregman
De Bezige Bij, € 22,90, 413 p.
ISBN 978 90 234 7 7549

De jonge historicus Rutger Bregman is een echte idealist. Dat komt duidelijk naar voren in zijn geschiedenis van de vooruitgang, waarin hij niet alleen poogt deze ‘wereldgeschiedenis’ te beschrijven, maar waarmee hij ook wil oproepen tot een nieuw vooruitgangsgeloof. De moderne wereld kampt immers met ‘een zingevingsprobleem van kolossale proporties’, aldus Bregman. ‘Ideeën die eens met hoofdletters werden geschreven, Vrijheid, Gelijkheid en Eeuwige Vrede, worden tegenwoordig als gevaarlijke illusies beschouwd’, stelt hij. Om dergelijke ideeën nieuw leven in te blazen is een nieuw vooruitgangsgeloof hard nodig. Lees verder “Ongenuanceerde geschiedenis ten behoeve van ‘vooruitgang’”

Een verzet tegen eenzijdigheid

lejon recensieDivided Dream Worlds? The Cutural Cold War in East and West
Peter Romein, Giles Scott-Smith en Joes Segal (eds.)
Amsterdam University Press, € 39,99, 284 p.
ISBN 978 90 896 4436 7

Tijdens het UHSK-symposium over revoluties, ‘Vrijheid, blijheid? De verwachtingen en uitkomsten van revoluties’, op 6 maart 2013 betoogde Prof. Dr. André Gerrits, verbonden aan de Universiteit Leiden, dat toen de Sovjet-Unie viel ‘de waarheid aan het licht kwam.’ Gerrits portretteerde het communisme als een rookgordijn dat de werkelijkheid verhulde. De utopische droom van het Oosten vervormde deze werkelijkheid en maakte dat de burgers van de Sovjet-Unie in een leugen leefden; de wereld was niet zo mooi als ze werd weerspiegeld. Dit gold volgens Gerrits niet voor het Westen. De liberale democratie had gezegevierd en dat was juist vanwege haar pretentieloze kwaliteit. De burgers van het vrije Westen werd niets wijsgemaakt, de wereld werkte nou eenmaal zo. Lees verder “Een verzet tegen eenzijdigheid”

Erudiete Peter Brown wekt Late Oudheid overtuigend tot leven

jelle recensieThrough the Eye of a Needle
Peter Brown
Princeton University Press, € 29,99, 806 p.
ISBN 978 14 008 4 4531

Toen de huidige paus Franciscus enkele dagen na zijn verkiezing opriep tot een ‘arme kerk voor de armen’ raakte hij een gevoelige kwestie waar christenen al sinds de oudheid mee worstelen. Wat moet de rol van rijkdom binnen de kerk eigenlijk zijn? Lees verder “Erudiete Peter Brown wekt Late Oudheid overtuigend tot leven”

Cultuurkritiek Diamond weinig wetenschappelijk

wereld-tot-gisteren-jared-diamondDe wereld tot gisteren. Wat we kunnen leren van traditionele samenlevingen
Jared Diamond
Spectrum, € 34,99, 768 p.
ISBN 978 90 003 1576 5

Tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw was het bij de Kaulongstam de gewoonte om vrouwen, zodra hun man overleed, te laten wurgen door een broer van haar man of, als dat niet mogelijk was, door haar eigen zoons. In één geval vroeg een moeder haar zoon haar te wurgen; toen deze weigerde, marcheerde zij door het dorp en schreeuwde dat zij was verkracht door haar eigen zoon. De zoon voelde zich toen zo beschaamd dat hij niet anders kon dan zijn moeder te doden. Lees verder “Cultuurkritiek Diamond weinig wetenschappelijk”

Overpeinzingen over Europa

Nederland-als-vervlogen-droomNederland als vervlogen droom
Thijs Kleinpaste
Promotheus / Bert Bakker, € 19,95, 236 p.
ISBN 978 90 351 3945 9

De Nederlandse historicus Niek van Sas schreef in zijn werk De Metamorfose van Nederland dat ‘identiteit altijd wordt gedefinieerd in termen van eigen en vreemd’. Hij bedoelde hiermee dat grenzen die culturele normen identificeren van nature ook een uitsluitend karakter hebben. Door deel te nemen aan een politieke gemeenschap worden mensen gedwongen hun eigen belangen af te zetten tegen die van anderen. Dit leidt tot het ontstaan van een idee van wat eigen is, hetgeen automatisch resulteert in definiëring van wat niet-eigen is. Lees verder “Overpeinzingen over Europa”