Leiderschap en de Universiteit

I esteem them for two things: because they are able to find perfect felicity in specialized knowledge and because they are not apt to commit physical murder. – Adam Krug

Is een goede docent een leider? Moet de universiteit toekomstige leiders opleiden? Cursusevaluaties van studenten en mission statements van (met name meer prestigieuze) opleidingen wekken soms de indruk dat leiderschap steeds belangrijker wordt gevonden op de universiteit. Laten we aannemen dat dit inderdaad een trend is. Is deze ontwikkeling wenselijk?

Zelf denk ik van niet. Het leidt geen twijfel dat studenten hun docent graag als een soort leider zien of vinden dat deze leiderschap moet tonen. In cursusevaluaties is het mij meermaals opgevallen dat studenten waardering (een zwak?) hebben voor charismatische docenten, terwijl saaie of aarzelende vertellers weinig goed kunnen doen. Kennelijk bepaalt de vorm grotendeels hoe de inhoud wordt beoordeeld. Dat is begrijpelijk. Bij gebrek aan achtergrondkennis is het moeilijk om de inhoud van colleges los te kunnen zien van hoe het gepresenteerd wordt. Misschien speelt er meer mee. Er zijn historische periodes waarin studenten een sterke behoefte hebben aan moreel leiderschap. Door politiek stelling te nemen kan je als docent tegenwoordig makkelijk scoren. Wanneer je de actualiteit creatief met je betoog weet te vermengen krijg je een, voor de studenten, stuk interessanter verhaal. Toch lijkt het mij van belang dat docenten deze verleiding weerstaan. Moeten we de universiteit niet juist koesteren als een plek waar wij min of meer vrij van alle politieke discussie in academisch debat kunnen gaan? De vraag leidt soms tot ergernis bij studenten, omdat zij juist engagement, maatschappelijk activisme en leiderschap van hun docenten verwachten.

Wat het opleiden tot leiderschap betreft, dat zou ik zelf meer als toevallig bijproduct zien dan als doel. Academische vaardigheden, algemene vorming en inhoudelijke verdieping staan wat mij betreft voorop in het onderwijs. Om al in de opleiding de nadruk te leggen op jezelf presenteren en verkopen lijkt mij verkeerd. Daarmee bevestig je impliciet het idee dat vorm belangrijker is dan inhoud. En waarom zouden we benadrukken dat studenten in de toekomst in leidinggevende functies terecht zullen komen? Ik ken studenten die zich onderling half-ironisch “new world leaders” noemen. In veel gevallen zal dit toekomstbeeld dat studenten wordt voorgeschoteld resulteren in arrogantie en/of teleurstelling. Niet iedereen kan leider worden. Maar stel nu even dat een academisch opgeleide filosoof ook premier wordt. Gaat de maatschappij daarvan profiteren? Het zou kunnen, maar het hoeft niet. Er is weinig verbeelding nodig om scenario’s te verzinnen die desastreus uitpakken. Kortom, laten we als universiteit doen waar we goed in zouden moeten zijn: ons richten op de inhoud van de vakken die we doceren. Een beetje saaier kan geen kwaad.

~ Daan Wegener, uit jaargang 34 nummer 2