Evenwicht tussen verleden, heden en toekomst in Museum Rotterdam?

Op vrijdag 2 november 2017 opende de tijdelijke tentoonstelling ‘Coolsingel’ in Museum Rotterdam. Sinds de naamverandering van Historisch Museum Rotterdam naar Museum Rotterdam is dit een van de meest succesvolle tentoonstellingen van het museum. Deze tentoonstelling laat een deel van de geschiedenis van de stad zien en combineert deze met de huidige staat van de Coolsingel en de plannen voor de toekomst. Dit is een goed voorbeeld van het doel dat directeur Paul van de Laar stelde in 2010, dat het museum het verleden zou moeten gebruiken ‘als schakel met het heden en de toekomst’. In een interview met Trouw legde hij uit dat het woord ‘historisch’ hierbij een verkeerde indruk gaf en dat het museum om die reden haar naam veranderde.[1] De huidige website van het museum weerspiegelt de visie van Van de Laar door uit te leggen dat Museum Rotterdam meer is dan een stadsmuseum vol historische voorwerpen en dat het museum door samen te werken met Rotterdammers van nu en door voorwerpen, foto’s en video’s te verzamelen het erfgoed van de toekomst poogt te vinden.[2] In 2016 legde Van de Laar deze focus op het heden opnieuw uit door in een interview met de NRC te zeggen dat het museum niet aan nostalgie wilde doen, wat hij ook wel glamour heritage noemde, omdat dit alleen maar een effect zou hebben wanneer je iets zelf hebt meegemaakt. Het museum zou juist aan bonding heritage doen: via erfgoed van nu Rotterdammers met elkaar verbinden.[3] Deze focus op het heden maakt dat de connectie tussen verleden, heden en toekomst ondergesneeuwd raakt. De functie van het verleden als schakel met het heden en de toekomst, zoals Van de Laar die noemde, is daardoor niet duidelijk in het museum.

De vaste indeling van het museum heeft een tentoonstelling over de geschiedenis van de stad en een tentoonstelling met standbeelden van gewone Rotterdammers met daarbij hun verhalen. Deze tweede tentoonstelling, ‘Rotterdammers en hun stad’, laat zien hoe het museum de verhalen van de Rotterdammers van nu verzamelt en tentoonstelt om zo het erfgoed van de toekomst te verzamelen. De vaste opstelling van de historische tentoonstelling staat in het hart van het museum. Je wordt er omringd door een aantal containers die de ruimte afbakenen. Deze containers refereren naar de haven van de stad en representeren elk een tijdperk. Aan de hand van de historische voorwerpen die er in worden uitgestald, wordt het verhaal van de geschiedenis van Rotterdam verteld. De ruimte die door de containers gevormd wordt, is niet zo groot, waardoor de vele voorwerpen die getoond worden dicht op elkaar liggen. Er bevinden zich ook stickers op de glazen wanden voor de containers waar de tijdperken wegen of rivieren op staan. Hierdoor ogen de containers erg druk. Om alle informatie van de tentoonstelling mee te krijgen, moet de bezoeker op beeldschermen filmpjes over de tijdperken en de voorwerpen bekijken. Door de grote hoeveelheden filmpjes duurt het erg lang voordat de bezoeker de inhoud van de tentoonstelling volledig heeft meegekregen. De gemiddelde museumbezoeker zal hiervoor niet graag meerdere uren in een krappe tentoonstellingsruimte willen doorbrengen. De ruimte voelt niet als een museum en de focus lijkt veel meer op de andere vaste tentoonstelling te liggen met haar zorgvuldig geplaatste standbeelden van Rotterdammers en de verhalen die daarbij horen. Gezien de geringe ruimte waar de historische tentoonstelling zich in bevindt, kun je gerust zeggen dat het museum helemaal niet vol historische voorwerpen staat, zoals de website beweert. De samenwerking met de Rotterdammers van nu is daarentegen juist erg goed zichtbaar. De focus ligt niet op de connectie tussen het heden, het verleden en de toekomst, maar eerder op het heden. Doordat deze connectie lijkt te missen, is ook de functie van het verleden als schakel met het heden en de toekomst niet zichtbaar.

Door zich af te zetten van wat hij glamour heritage noemt, lijkt Van de Laar musea die zichzelf juist wel als historisch profileren, weg te zetten als nostalgisch en populair. Het lijkt alsof hij dit slechte eigenschappen vindt. Het is goed om nieuw erfgoed bij het verhaal van de stad te betrekken. Geschiedenis is een doorlopend proces en ook de huidige Rotterdammers gaan hier deel van uitmaken. Het verzamelen van erfgoed van nu is ook een goede manier om te voorkomen dat er erfgoed verloren gaat. Maar is nostalgische waarde dan geen gegronde reden om het verhaal van het huidige Rotterdam te bewaren voor over 100 jaar? Mochten we de directeur van het museum geloven, dan werkt nostalgie enkel wanneer men iets zelf heeft meegemaakt. In dat geval geldt dit uiteindelijk net zo goed voor mensen die naar het huidige Rotterdam kijken vanuit een andere tijd als voor mensen die de afgelopen jaren naar Rotterdam zijn verhuist vanuit een andere plek. Het museum wil voorkomen dat mensen die geen onderdeel uitmaken van de volledige geschiedenis van Rotterdam, bijvoorbeeld omdat ze er niet geboren zijn, zich niet verbonden voelen met de stad. Dit goede streven wordt verkeerd aangepakt door de focus teveel op het heden te leggen.

De populariteit van een tijdelijke tentoonstelling zoals ‘Coolsingel’, over de geschiedenis van de bekendste straat van Rotterdam, laat zien dat nostalgie nog altijd aantrekkelijk is. Waarom zou nostalgie dan niet ook onderdeel uit kunnen maken van wat Van de Laar bonding heritage noemt? Door de focus te leggen op het verzamelen van het erfgoed van nu, verwaarloost het museum haar andere doelstelling om het verleden als schakel met het heden en de toekomst te gebruiken. Door te accepteren dat glamour heritage en bonding heritage elkaar niet uitsluiten, kan er aan dit probleem gewerkt worden.

Suzanne Friskes, uit jaargang 33 nummer 2

[1] Liesbeth Sparks, ‘Niet geschiedenis, maar nostalgie is in de mode’, Trouw (11 september 2010), https://www.trouw.nl/home/niet-geschiedenis-maar-nostalgie-is-in-de-mode~ab9757e8/ (versie 10 januari 2018)

[2]Museum Rotterdam, ‘Ons Verhaal’, https://museumrotterdam.nl/het-museum/historie-en-toekomst (versie 10 januari 2018)

[3] Inge Janse, ‘Geen nostalgie in nieuw Museum Rotterdam’, NRC (5 februari 2016), https://www.nrc.nl/nieuws/2016/02/05/geen-nostalgie-in-nieuw-museum-rotterdam-1585014-a631973 (versie 10 januari 2018)

Advertenties