Het Fascisme is terug!

Maar waar blijft het debat? 

Het dynamische duo Thomas en Pim richt hun historische blik op de actualiteit. Maandelijks schrijven zij een column voor de Aanzet. Met deze maand de ondermijning van de democratie in de Westerse wereld. Maar hoe wordt hierover gedebatteerd? 

Het fascisme is terug in de Westerse wereld. Een herrezen neofascisme is gedurende de afgelopen jaren uitgegroeid tot een serieus toepasbaar alternatief op de democratie. Kijk alleen al naar de overwinning van Donald Trump in de Verenigde Staten, die schaamteloos flirt met de autocratie en geen persoonlijke restricties toont om de beginselen van parlementaire democratie te respecteren. Maar er zijn meer voorbeelden: de groeiende aanhang van Marine Le Pen in Frankrijk, het presidentschap van Viktor Orbán in Hongarije en natuurlijk de populariteit van Geert Wilders in Nederland.

Deze politici en hun partijen schoppen genadeloos tegen de democratie aan; Trump liet doorschemeren dat hij de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen niet zou aanvaarden als hij niet zo winnen – want in zo’n geval moest het natuurlijk wel doorgestoken kaart zijn.[1] Ook Wilders druist met zijn ‘de-islamiseringstandpunten’ tegen vier Nederlandse grondrechten in.[2] Daarnaast wordt het oordeel van een officiële rechter in het proces tegen hem door Wilders betwijfelt. Volgens hem is het proces slechts een poging om hem ‘monddood te maken’.[3] Uit het doen en laten van deze nieuwe lichting populistische partijen blijkt dat het systeem van parlementaire democratie niet meer als een heilige, onschendbare orde wordt beschouwd.

Er zijn daarmee parallellen te trekken tussen de manier waarop deze huidige partijen te werk gaan en de fascisten in het late interbellum van de vorige eeuw. Ook toen ontstond er, na een periode van globalisering en toenemende welvaart, een economische crisis. Ook toen stonden er autocratische leiders op om het land vervolgens naar eigen zeggen uit het slop te halen. Hoewel velen van jullie met dit verhaal bekend zullen zijn, is er een probleem. Dat probleem is het huidige publieke debat erover. Dit wordt namelijk ondermijnd. Het debat mag niet gevoerd worden, de parallellen mogen niet worden getrokken, want zo’n verschrikkelijke vergelijking kun je toch niet maken?

Dit doet daarnaast erg aan de Wet van Godwin denken, die luidt:”As a Usenet [online] discussion grows longer, the probability of a comparison involving Nazis or Hitler approaches one”.[4] De wet wordt vaak gebruikt als waarschuwing tegen zwakke vergelijkingen, als de discussie oneindig voortduurt en dreigt te ontsporen. Leuk, natuurlijk, maar dit idee lijkt ook invloed te hebben op het debat rondom fascisme, zij het op een negatieve manier. Wie die kaart van fascisme speelt, wordt al direct niet meer serieus genomen.

En dat is zorgelijk. Doordat het debat voor aanvang al wordt aangevallen, kan het nooit in de ernst die het nodig heeft bekeken worden. Het is echter, ongeacht welke positie je hierin inneemt, wel degelijk belangrijk serieus te debatteren. Dit is namelijk bevorderlijk voor de vorming van genuanceerde en overdachte kennis, en dat is belangrijk voor de manier waarop je je als mens in de samenleving manifesteert. Nu het onderwerp een taboe is, wordt er slechts eenzijdige kennis gepresenteerd – namelijk dat het een onzinnige vergelijking is en niet serieus genomen moet worden. En dat is natuurlijk precies wat de huidige populistische leiders graag zien, want daarmee ligt hun baan vrij.

We willen hiermee niet zeggen dat figuren als Geert Wilders, Marine Le Pen en Donald Trump gevolgen van een even gevaarlijke aard teweeg zullen brengen als Hitler en Mussolini. Er zijn echter wel parallellen tussen de twee situaties die we niet moeten negeren. Iedereen kan zijn eigen oordeel vellen over de ernst en de wenselijkheid van deze situatie, maar de discussie over deze parallellen algeheel ontkennen is gevaarlijk. In een levendige samenleving zouden dit soort politieke discoursen altijd bespreekbaar moeten zijn.

(Of is ook de inhoud van deze column te verklaren via de Wet van Godwin, en is dit slechts een matige poging de populisten zwart te maken? Wij denken graag van niet.)

[1] http://edition.cnn.com/2016/10/20/politics/donald-trump-i-will-totally-accept-election-results-if-i-win/
[2] https://decorrespondent.nl/5212/beste-pvv-stemmer-dit-is-ervoor-nodig-om-uw-partijprogramma-te-realiseren/396956906896-36d82ad1
[3] http://www.elsevier.nl/nederland/achtergrond/2016/11/knoops-weet-om-wil-wilders-monddood-wil-maken-403105/
[4] http://www.grenswetenschap.nl/permalink.asp?i=10128
Advertisements