Roerige Tijden

Het dynamische duo Thomas en Pim richt hun historische blik op de actualiteit. Maandelijks schrijven zij een column voor de Aanzet. Vandaag trappen ze af met de fatalistische denkwijze van de mens: hoe vaak heeft de mensheid al gedacht dat de wereld zou vergaan?

Het zijn roerige tijden. We gaan gebukt onder vele onzekerheden: de terreurdreiging; een too big to fail bankensysteem; de vluchtelingenkwestie; een Brexit; rondlopende killerclowns en ga zo maar door. De mensheid is bang voor een onzekere toekomst, want hoe kan de wereld ooit nog goed worden? Vroeger daarentegen, vroeger was alles beter, vinden nogal wat mensen. Toen wist iedereen tenminste nog wat hij of zij kon verwachten. Toen was er wel zekerheid.

Het is het typerende voorbeeld van de fatalistische natuur van de mens. Want helaas, mensen, de roerige tijden zijn niet alleen van vandaag. Overal in de geschiedenis doen zich situaties voor waarbij de mens in rep en roer is om het vermeende vergaan van de wereld. Deze apocalyptische ideeën hadden vaak grote invloed op de samenleving. Zo wachtte de christelijke wereld rond het jaar 1000 met vrees op het einde van het Duizendjarig Vrederijk. Dit rijk ging van start met de geboorte van Jezus en zou volgens Bijbelteksten na 1000 jaar op spectaculaire wijze vergaan: de Apocalyps. Ja, allemaal bijgeloof, horen we jullie zeggen. Een soortgelijke reactie kenden we echter ook in de aanloop naar het jaar 2000: door de millenniumbug zouden de computers massaal crashen, waardoor de ineenstorting van economie en overheid onvermijdelijk zou zijn.

En er staat ons ook nog veel te wachten. Zo voorspelde Isaac Newton aan de hand van vermeende geheime boodschappen in Bijbelteksten dat de Apocalyps in 2060 zou worden ingeleid door verschillende plagen en oorlogen. Als we 2060 al halen. Met de door de mens versterkte klimaatverandering kunnen we daar niet eens zo zeker van zijn!

Maar waar komt dit idee van een altijd naderende einde dan vandaan? Het lijkt inherent aan de mens te zijn. Het enige referentiekader van de mens is immers zijn of haar eigen wereld. Verder dan dit neigen mensen uit zichzelf niet te kijken. Het nostalgische eigen verleden blijft zonder een kritische blik altijd een romantische kwaliteit hebben. Het heden natuurlijk niet; de eigen context kenmerkt zich voor veel mensen door chaos, oorlog, ziekte en puinhopen. Omdat het verleden bij gebrek aan een kritische blik wordt ervaren als een rooskleurige utopie lijkt er daarom een dalende lijn te zijn: vroeger was alles goed, nu is er rotzooi. Logischerwijs zal deze lijn zich in een neerwaartse spiraal voortzetten – tot uiteindelijk de Apocalyps nabij is.

Maar dames en heren, zeg nou zelf: de wereld is in al die tijd toch nog nooit vergaan? Ondanks alle ellende en voorspellingen van het einde is onze tijd niet anders dan anders. Het leven is dan wel geen feest, maar met wat slingers maken we het toch weer een stukje mooier – al moet je die wel zelf ophangen.

Advertisements