Terug naar ‘fout’

Jongrikmetse historicus en schrijver Rik Mets schrijft maandelijks op de website van Aanzet in zijn column Mets aan zet over geschiedenis en actualiteit.

Ahmed Aboutaleb sprak in zijn toespraak tijdens de Dodenherdenking op de Dam over onderbuikgevoelens die de weg plaveien naar haat, naar geweld en uiteindelijk naar moord, ‘nog steeds’. Juist daarom moeten we luisteren naar de verhalen van overlevenden, en moeten we van hen leren. Anderen vonden dat we dit jaar 4 mei maar eens moesten overslaan, omdat het hypocriet zou zijn om twee minuten stil te staan bij de slachtoffers van toen, terwijl we niet stil willen staan bij de slachtoffers van nu.

We moeten er volgens mij echter ook voor waken dat we niet alleen luisteren naar de verhalen van de verzetshelden, de onderduikers of hen die werden gedeporteerd maar het overleefden. Ze zijn inspirerend en laten zien dat er ook in duistere perioden sprankjes van hoop en moed kunnen zijn, maar vertellen niet het hele verhaal.

Anton Mussert was een potsierlijk figuur, een kleinburgerlijk type en een zielige na-aper van Hitler en Mussolini. Dat is het beeld dat voor de oorlog van de leider van de NSB ontstond en dat door historici na de oorlog werd bevestigd. Tot voor kort: recent publiceerde Bas Kromhout zijn boek Fout!, waarin hij door middel van een bloemlezing van NSB-artikelen laat zien hoe radicaal en antisemitisch de partij eigenlijk was.[1] Fout! is juist zo belangrijk omdat het een kant van de oorlog laat zien die we liever niet horen. Dat is het verhaal van de foute Nederlanders, die er ook in groten getale waren.

Dat de door Kromhout gebruikte teksten jarenlang lagen te verstoffen in archieven en daar ook bleven – omdat het auteursrecht bij de Nederlandse overheid lag en zij deze niet wilde vrijgeven voor onderzoek – vind ik ronduit frappant. Waarom moesten de bronnen verborgen blijven?

Historicus Chris van der Heijden, bekend van Grijs Verleden, vergelijkt in de inleiding van Fout! de NSB van toen met de PVV van nu. De intolerantie en het over één kam scheren van een bepaalde bevolkingsgroep zijn typerend voor beide partijen. De overeenkomsten zijn, ondanks de aanwezige verschillen, treffend.

Sinds de jaren tachtig proberen historici niet te blijven steken bij de goed-fout scheiding van Loe de Jong, maar proberen ze het ‘grijze verleden’ boven water te halen. Misschien is het echter juist goed om eens echt aandacht te besteden aan de ‘foute’ Nederlanders. Pas dan ontwikkelen we een oprecht open houding naar ons verleden. Van daaruit kunnen we ook het heden met een open houding tegemoet treden en kunnen we ons met 4 mei eens echt afvragen hoe we het verleden niet opnieuw laten gebeuren.

Afbeelding: Basisschoolleerlingen leggen bloemen. Nationaal Comité 4 en 5 mei, Jasper Juinen.

[1] http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/4294627/2016/05/05/Radicale-Jodenhaters.dhtml

Advertenties