Respectloos

Jongrikmetse historicus en schrijver Rik Mets schrijft maandelijks op de website van Aanzet in zijn column Mets aan zet over geschiedenis en actualiteit.

Sinds kort is er een nieuwe vorm van ‘historisch vermaak’. In een bunker uit de Tweede Wereldoorlog in het Brabantse Valkenswaard zijn twee escape rooms ingericht. In de ene zijn jij en je vrienden lid van de ondergrondse en vecht je tegen de Duitsers. In de andere zit je groep ondergedoken in het Achterhuis: het is aan jullie te voorkomen dat je door de bezetter gevonden wordt.

Met de eerste escape room heb ik geen probleem. Ik vind het zelfs wel een aardig idee, zeker gezien de fraaie locatie. De tweede echter vind ik ronduit bespottelijk.

Het verhaal van Anne Frank wordt al tientallen jaren gebruikt voor boeken, films en musicals. Anne is een internationaal gezicht geworden van de Holocaust, omdat mensen zich met haar kunnen identificeren. Volgens Thijs Verberne, de bedenker van de Valkenwaardse escape room, draait het erom dat de deelnemer zich kan inleven in de situatie van een onderduiker.[1] En vanwege de bekendheid gebruikt hij het Achterhuis als decor.

Geschiedenis is overal om ons heen. De Britse historicus Jerome de Groot noemde dit ‘historioscopia’, de overvloed aan historische uitingen en objecten in het heden.[2] Historische boeken, musea, films, tv-series, videogames, toneelvoorstellingen, enzovoorts. Het verleden is populair, als het maar levend en herkenbaar gemaakt wordt.

Maar kan de deelnemer zich ooit inleven in de situatie van acht mensen die dicht opeengepakt het Achterhuis bewoonden? Of de constante spanning en angst waarin zij twee jaar lang geleefd moeten hebben? Wanneer je als deelnemer het spel verliest mag je gewoon naar huis. De echte onderduikers mochten dat niet. Zij werden gedeporteerd naar Auschwitz en Bergen-Belsen, wat alleen Otto Frank overleefde.

Thijs Verberne weet dat. Op de website van Escape Bunker Valkenswaard staat nota bene een grote foto van het vernietigingskamp Auschwitz.[3] Toch waagt hij het, zonder enig spoor van gêne, er een spel van te maken. Ik vind het tenenkrommend.

Is het dan zo slecht gesteld met de historische kennis in Nederland? Of is dit simpelweg een manier om geld te verdienen, zelfs al gaat dat over de ruggen van tienduizenden Nederlandse onderduikers en de zes miljoen slachtoffers van de Holocaust? Historische sensatie is iets moois en het is goed als het verleden herkenbaar gemaakt wordt voor het grote publiek. Een escape room met het Achterhuis als thema is echter respectloos tegenover de Joodse gemeenschap, de Holocaust-overlevenden en het verleden. Er zijn grenzen.

Afbeelding: De boekenkast in het achterhuis gaat hier anders open.

[1] Robin de Wever, ‘Met ‘escape room Anne Frank’ is niets mis, vindt de bedenker’, Trouw, 18 maart 2016.

[2] Zie Jerome de Groot, Consuming History. Historians and Heritage in Contemporary Popular Culture (Milton Park en New York 2008).

[3] http://www.escape-bunker.nl/#BlokBunker

Advertenties