Warme Unoxgevoelens in ijskoude winters

Bestaat het seizoen winter nog? Volgens het Teylers Museum in Haarlem niet meer en dat vindt dit museum jammer. Het leek de conservatoren dan ook een goed idee om  een tentoonstelling te wijden aan de echte, verloren, winters. In een stemmig lichtblauw en wit gekleurde zaal worden verschillende achttiende- en negentiende-eeuwse schilderwerken tentoongesteld. Volgens de beschrijving laat de tentoonstelling Echte Winters heftige taferelen zien met ‘rampzalig kruiend ijs’ om een eerlijk beeld te geven naast het nostalgische ‘schaats- en sleeplezier met knusse koek en zopie-kraampjes’. De genuanceerde historicus zou zich in deze tentoonstelling dus volledig thuis moeten voelen. Dit valt echter tegen.

Ondanks de belofte in hun beschrijving slaagt het Teylers Museum er namelijk niet in om de nostalgie echt te nuanceren. De zaal is bijna volledig gevuld met werken van beroemde schilders als Schelfhout, Koekkoek, Jongkind, Mauve, Breitner en Van Gogh, die eigenlijk niks anders laten zien dan vrolijke families op het ijs en romantisch ondergesneeuwde dorpjes. Waar verder veel aandacht aan wordt besteed, is beeldmateriaal van over het ijs schaatsende vrouwen in traditionele klederdracht en klassieke beelden van Elfstedentochten. Daarnaast worden winterse objecten als sleeën en schaatsen tentoongesteld. Met deze toevoegingen benadrukt de tentoonstelling vooral het romantische beeld van ijskoude winters. De nuance is slechts karig aanwezig. Alleen in een klein hoekje wordt wat aandacht besteed aan de hongersnoden en de moeilijkheden van deze ‘echte winters’.

De beelden en objecten zijn vermakelijk en bieden een goede afwisseling met de schilderijen, maar voegen niets substantieels toe aan het verhaal van de tentoonstelling. Het Teylers Museum probeert namelijk te laten zien dat de ‘echte winters’ eigenlijk totaal niet prettig waren, in tegenstelling tot ons nostalgische beeld ervan. Kruiend ijs vernietigde havensteden en velen stierven een hongersdood.  Bovendien worden er voorwerpen en filmpjes uit de twintigste eeuw getoond. Hierbij zou het kunnen dat er een analogie getrokken zou  moeten worden tussen de nostalgie in de negentiende eeuw en onze nostalgie naar de Elfstedentochten, maar dit verband wordt nergens uitgesproken. De kans om de bezoeker eens echt te laten bibberen van de echte winters, verdrinkt helaas in een warm Unoxgevoel, ondanks de beste bedoelingen van het Teylers Museum.

~ Michiel Bron

Advertisements