Brabantse toverkollen

Zwarte gewaden, vliegende bezemstelen, pruttelende ketels en kakelende vrouwen, ons beeld van heksen blijkt af te stammen van twee prenten van de Brabantse schilder Pieter Bruegel. Tenminste dat is wat de tentoonstelling De Heksen van Bruegel in het Museum Catharijneconvent Utrecht ons vertelt. Aan de hand van een groot arsenaal aan bronnen, waar de gemiddelde historicus spontaan van begint te likkenbaarden worden wij door een aantal sfeervolle zwarte zalen geleid.

Verlekkerd worden we door de vele, prachtig tentoongestelde heksenhandboeken uit de verschillende stadia van de heksenvervolging. De historische sensatie leeft helemaal op wanneer ons op prenten en schilderijen wordt getoond hoe heksen eigenlijk de oorzaak waren van de Kleine IJstijd. Uit de tentoonstelling blijkt dat mensen toch het klimaat kunnen beïnvloeden, wat de klimaatsceptici er dan ook van mogen vinden.

De eerste zaal eindigt in een climax waarbij de prenten van Breugel worden getoond. De vraagtekens die overblijven, worden vervolgens keurig uitgelegd in de vervolgzalen. Hier wordt er tevens aandacht besteed aan de onderdrukte positie van de vrouw, omdat in die tijd heksen vooral als vrouwen werden afgebeeld. Had de burgemeester van Keulen deze tentoonstelling maar bezocht voor zijn toespraak na aanleiding van de massa-aanrandingen. Deze twee zalen hebben echter minder bronmateriaal en bestaan uit meer schilderijen. Tevens wordt het verhaal hier ook wat oppervlakkiger. Toch maakt het weinig uit dat er aan deze zalen minder aandacht is besteed, want de eerste twee waren werkelijk fenomenaal.

Er wordt afgesloten met een begin. Wij worden teruggevoerd langs een nostalgische reis met vele beelden uit heksenfilms en –series uit onze jeugd. Wij komen oog en oog te staan met de The Wizard of Oz en de boze heks. Deze verschillende aspecten maken de tentoonstelling een aanrader voor zowel de leek, die op zoek is naar een historisch vermakelijke tentoonstelling, als de meer historisch onderlegde bezoeker, die een uitdaging zoekt. Er wordt een goed en duidelijk verhaal verteld met vele nieuwe inzichten en ontroerende nostalgische gevoelens. Een verhaal van klassieke toverkollen door een Brabantse schilder.

~Michiel Bron

Advertisements