De kunst van het relativeren

rikmetsJonge historicus en schrijver Rik Mets schrijft maandelijks op de website van Aanzet in zijn column Mets aan zet over geschiedenis en actualiteit. Dit keer: de kunst van het relativeren.

Binnen het wereldje der academici is in de loop der jaren regelmatig discussie geweest over de vraag of geschiedenis wel een wetenschap is. Onze theorieën zijn niet altijd hard te maken, onze bronnen en de interpretaties daarvan zijn twijfelachtig en er is ook nog het verwijt dat wij uit de door ons geselecteerde bronnen een verhaal construeren dat ons het beste uitkomt. Hoewel geschiedenis nog altijd tot de wetenschappen wordt gerekend, waarbij het natuurlijk ook de vraag is wat je definieert als ‘wetenschap’, zit er wel een kern van waarheid in deze beschuldigingen.

Ook in mijn eigen ‘academische werkzaamheden’ vraag ik me weleens af waar ik nu eigenlijk mee bezig ben. Helpen wij de wereld vooruit met ons onderzoek? Natuurlijk, we worden er slimmer van. Door meer te leren over het verleden leren we meer over het heden. Als we het heden begrijpen kunnen we er vervolgens wellicht van leren over de toekomst, zodat we niet dezelfde fouten zullen maken als de generatie vóór ons. Historici konden de aanslagen in Parijs niet voorkomen, maar degelijk onderzoek kan aantonen waar IS nu precies vandaan gekomen is.

Onbegrip zorgt voor angst en, om eens een oude wijsheid uit de kast te halen, angst is een slechte raadgever. Een beter begrip van de achtergrond en cultuur van de tegenstander kan leiden tot het uitwerken van een goede strategie om deze tegenstander uit te schakelen. Ik wil niet beweren dat alle historici zich op deze thematiek moeten gaan storten, maar het is wel een manier waarop we ons nuttig kunnen maken.

Historici hebben echter een gift voor deze wereld dat volgens mij nog belangrijker is. Dat is de kunst der relativering. Ik herinner me Maarten van Rossem die op tv de aanslagen van 9/11 relativeerde. Dat werd hem niet in dank afgenomen, maar in de jaren erna bleek hij wel gelijk te hebben. Hij liet zich niet leiden door de paniek, angst en woede van het moment, maar hield zijn hoofd koel. Wil dat zeggen dat alle emotie werd buitengesloten? Nee, als het goed is niet, maar hij liet zich er in ieder geval niet door leiden.

640px-New_York_-_National_September_11_Memorial_South_Pool_-_April_2012_-_9693C

Wat is er nu heerlijker dan alles kunnen relativeren? Al gaat de wereld naar de knoppen, we kunnen altijd terugwijzen naar een tijd waarin de wereld nog veel meer naar de knoppen ging. Ebola? Ach, de pest was veel dodelijker. Economische crisis? Die van 1928 was pas erg. Oorlog met IS? Kom nou, dit is niet eens een echte oorlog. Deze wereld, waarin zoveel bange mensen roepen dat we ons niet moeten laten leiden door angst, kan best een beetje meer relativering gebruiken.

Afbeelding: het WTC-memorial in New York. Wikimedia Commons

Advertenties